Kotka niewysterylizowana przeżywa ruję, kiedy to próbuje znaleźć samca aby przedłużyć koci gatunek. Ruje trwają od 1 do 14 dni. Ruje wystepują z różną częstotliwością. Zdarza się jednak, że przerwa między kilejnymi rujami może trwać tylko 2 tygodnie.
Ruja jest bardzo uciążliwa dla domowników, a i kot się męczy. Kotka przeraźliwie miałczy, ociera się o domowników, uporczywie domaga się głaskania, ociera się o dywan. Próbuje też za wszelką cenę wydostać się z domu. Jeśli jej się to uda należy się spodziewać od 1 do 6 kociaków. Oznacza to koszty, zniszczenia w mieszkaniu oraz konieczność oddania kociaków w tzw. "dobre ręce" co jest zadaniem niezwykle trudnym. Zawsze istnieje ryzyku, że nasz uroczy kociaczek zostanie wyrzucony, oddany do schroniska lub umrze ponieważ nowi opiekunowie nie uznają weterynarzy.

Kocur niewykastrowany praktycznie myśli tylko o znalezieniu samicy i przedłużaniu gatunku. Będzie próbował wydostać się z domu aby włóczyć się po okolicy. Bardzo często zdarza się, że w wieku ok. 2 lat znika. Kocury staczają między sobą krwawe walki o kocice. Skutkiem tego są głębokie, ropiejące rany od zębów. Ich lecznie jest długotrwałe i pracochłonne. Stykając się z dzikimi kotami może się zarazić pchłami lub kocimi chorobami.
W domu kocur zaznacza swoje terytorium opryskując meble moczem. Nie ma żadnej możliwości aby zwierzę tego oduczyć, gdyż jest to zachowanie zakodowane genetycznie. Mocz niewykastrowanego kocura ma jednocześnie bardzo intensywny, nieprzyjemny zapach. Niektóre kocury mają zwyczaj głośno miałczeć o świcie co może być bardzo uciążliwe.

Z obserwacji doświadczonych karmicieli wynika, że kotki wolno żyjące pozostają na swoim terenie znacznie dłużej niż kocury. Samce giną pod samochodami, padają ofiarą psów, wypadków lub znikają. Prawdopodobnie przyczyną tego jest fakt, że niewykastrowane samce są gnane instynktem przedłużania gatunku do tego stopnia, że tracą głowę - nie widzą nadjeżdżającego samochodu czy psa, wchodzą w pułapki i giną.

Sterylizacja kotki to poważny zabieg wykonywany pod narkozą, po którym kotka dochodzi do siebie około tygodnia. Operacja jest kosztowna ok. 200 - 250 zł. Jednocześnie jest to zabieg bezpieczny, który raz na zawsze załatwia problem rui i niepożądanego przychówku. Sterylizacja chroni również kotkę przez niebezpiecznym chorobami np. ropomacicze.
Kotka po sterylizacji nie ma rui i przestaje być obiektem zainteresowania dla samców.
Inne sposoby zapobiegania ciąży to proszki (np. provera) lub zastrzyki są szkodliwe dla zdrowia kotki ponieważ opierają się na ludzkich środkach hormonalnych. Mogę spowodować ropomacicze lub inne choroby. Jednocześnie trzeba pamiętać o cyklicznym podawaniu. Środki te nie są stuprocentowo skuteczne.

Dla kocura jedynym środkiem antykoncepcyjnym jest kastracja. Jest to rutynowy zabieg wykonywany po narkozą. Trwa kilkanaście minut, a kocur dochodzi do siebie w ciągu 1 - 2 dni. Należy go wykonać dopiero gdy kocurek osiągnie dojrzałość czyli gdy ma co najmniej 8 - 10 miesięcy i wyraźnie widać, że znaczy, interesuje się kotkami.
Kastracja zapobiega problemowi znaczenia, włóczęgostwa. Wykastrowany kocur, nawet jeśli wychodzi, nie będzie się oddalał i szukał kontaktu z innymi kotami. A co za tym idzie jest mniej narażony na zarażenie chorobami, wypadek samochodowy.
Wykastrowany kocur spada na niską pozycję w kociej hierarchii i może być narażony na ataki innych kocurów. Z drugiej strony jednak taki kocur nie będzie szukał kontaktu z kotami.
Należy również pamiętać, że kot nie ma zdolności do abstrakcyjnego myślenia. Dlatego też nie może żałować, że coś stracił. Nie planuje, nie zastanawia się co by było gdyby.

Zasada, że samce są bardziej agresywne a samice bardziej łagodne, nie sprawdza się w przypadku kotów. Większość ludzi decyduje się na adopcję kotki bo to dziewczynka miła i słodka jak laleczka. Tymczasem kotami najmilszymi i najbardziej przymilnymi i przywiązanymi do człowieka są wykastrowane samce.
Problemy kuwetowe zdarzają się zarówno u kocurów jak i u kotek. A co bardzo dziwne zdarzają się (choć rzadko) kotki które znaczą lub oddają mocz w pozycji do góry.
Kotki i kocury są tak samo mądre lecz pozornie wydają się bardziej bystre bo kontaktują się z człowiekiem tak jak psy.

Kocury wykastrowane są najbardziej przymilnymi, przywiązanymi do człowieka istotami. Pozornie wydają się bardziej mądre bo częściej są kontaktowe, gadające. Częściej zaczepiają opiekuna, pokazują, że coś chcą, absorbują swoim zachowaniem, domagają się pieszczot i zwracają na siebie uwagę.

Kotki mają różne charaktery. Częściej jednak zdarzają się kotki agresywne wobec innych kotów. Szczególnie złą sławą cieszą się kotki szylkretki (czarno-rude) lub trikolorki. Ale nie jest to regułą gdyż są takie kotki całkowicie tolerancyjne wobec innych kotów.

Jeśli w domu jest kilka kocurów niewykastrowanych może dojść między nimi do walk. Kocur niewykastrowany, który dotychczas nie znaczył (zdarza się to) może zacząć znaczyć jeśli w domu pojawi się drugi niewysterylizowany kocur lub kotka.
Natomiast wykastrowane kocury są tolerancyjne wobec innych kotów.
Zdarzaja się, choć rzadko, kocury dominujace, które mimo kastracji walcza o terytorium i taki kocur może nie zaaceptować innego kocura w tym samym domu.